01 · TemellerDynamic AMM nedir?
Dynamic AMM, Meteora’nın klasik sabit çarpımlı havuza getirdiği yorumdur. İki token rezervlerde durur, fiyat x·y = k formülünü izler ve her LP her işlemden pay alır. “Dinamik” kısım ise bunun üstüne eklenen her şeydir: ücretlerin nasıl davrandığı, ücretlerin hangi token cinsinden ödendiği ve likiditenin kendisine ne olduğu.
Daha önce herhangi bir AMM kullandıysanız çekirdek size tanıdık gelecektir. Bir trader B token’ıyla A token’ı aldığında havuzun A rezervi küçülür, B rezervi büyür ve A’nın fiyatı eğri boyunca yükselir. Tam aralıklı likidite asla aralık dışına çıkmaz; dolayısıyla fiyat ne yaparsa yapsın pozisyon kazanmaya devam eder. Bu da DAMM havuzlarını Meteora’daki en pasif seçenek ve adil fiyatını henüz kimsenin bilmediği yepyeni token’lar için doğal bir tercih yapar.
Meteora iki nesil yayınladı. DAMM v1 artık eski ürünler (legacy) altında listeleniyor. Dahili adı cp-amm olan DAMM v2 ise v1’in bir güncellemesi değil, yepyeni bir programdır ve Meteora’nın yeni havuzlar için önerdiği sürümdür. Bu yazının hazırlandığı sırada DAMM v2, çoğu küçük lansman havuzu olmak üzere çok sayıda havuza ev sahipliği yapıyor; bu da ağırlık merkezinin nerede olduğunu gösteriyor: token lansmanları ve yeni varlıkların uzun kuyruğu.
Türkçe kaynaklarda bu yapı çoğu zaman “dinamik likidite havuzu” olarak da geçer. Hangi adla anılırsa anılsın, temel fikir aynıdır: bildiğiniz AMM mantığı, lansman güvenliği ve ücret kontrolü için ek araçlarla birleştirilmiştir.
02 · SürümlerDAMM v1 ile DAMM v2 karşılaştırması
İki sürüm aynı adı ve aynı eğri ailesini paylaşır, ama farklı sorunları çözer. Birinci sürüm atıl rezervlerden getiri elde etmek üzerine kuruldu; ikinci sürüm ise lansmanlar ve ücret kontrolü üzerine kuruldu.
| Özellik | DAMM v1 (eski) | DAMM v2 |
|---|---|---|
| Pozisyon biçimi | LP token | Token-2022 NFT |
| Rezervlerde borç verme getirisi | Evet | Hayır |
| Stable-swap eğrisi | Evet | Hayır |
| Yoğunlaştırılmış fiyat aralığı | Hayır | İsteğe bağlı |
| Ücret planlayıcı / anti-sniper | Hayır | Evet |
| Yalnızca kote token ile ücret | Hayır | Evet |
| Komisyon kazanan kilitli likidite | Evet | Evet |
| Yerleşik likidite madenciliği | Harici farm’lar | En fazla 2 token |
Ücretler de aynı hikâyeyi anlatır. Standart bir DAMM v1 sabit çarpımlı havuzu yüzde 0,25 alır; bunun yüzde 20’si protokole, yüzde 80’i LP’lere gider. v1 stabil havuzları ise yüzde 0,01 alır ve tamamı LP’lere gider. DAMM v2’nin tek bir ücreti yoktur: her havuzun yapılandırması ücreti belirler; güncel havuzlarda 1 bps’ten yüzde 99’luk tavana kadar herhangi bir değer olabilir (eski v0 havuzlarında tavan yüzde 50’dir). Protokol varsayılan olarak işlem ücretinin yüzde 20’sini alır; bir referans hesabı iletildiğinde, referans veren bu protokol payının yüzde 20’sini alır.
03 · Anti-sniperÜcret planlayıcıları ve anti-sniper ücretleri
Bir token lansmanının ilk saniyeleri botlara aittir. Ücret planlayıcı bu saniyeleri pahalı hâle getirir: swap ücreti çok yüksek başlar ve azalır; böylece ilk blokta alım yapan bir sniper, LP’lere giden ağır bir bedel öder.
DAMM v2, yeni havuzlar için dört taban ücret planlayıcı modu sunar:
Zaman planlayıcı
Ücret, aktivasyondan bu yana geçen süreyle adım adım düşer. Doğrusal (linear) modda her periyotta sabit bir miktar düşer; üstel (exponential) modda her periyotta yüzdesel bir çarpanla düşer, yani başta hızlı düşer, sonra yataylaşır.
Piyasa değeri planlayıcı
Ücret, token fiyatı başlangıç seviyesinin üzerine çıktıkça yine doğrusal veya üstel olarak düşer. Fiyat yapılandırılmış adımları geçene ya da planlayıcının süresi dolana kadar yüksek kalır; bu da indirimi saate değil gerçek talebe bağlar.
Daha büyük alımlarda ücreti artıran eski bir hız sınırlayıcı (rate limiter) modu yeni yapılandırmalar için kullanımdan kaldırıldı; onu kullanan mevcut havuzlar hâlâ işlem görebilir. Herhangi bir taban modun üzerine bir havuz, DLMM’deki değişken ücrete çok benzeyen, volatiliteye tepki veren isteğe bağlı bir dinamik ücret ekleyebilir. Toplam her zaman min(taban + dinamik, havuz tavanı) olur.
Aracı okumak
Bu sayfanın üstündeki ücret planlayıcı aracı varsayılan olarak yüzde 50 başlangıç ücreti, yüzde 1 bitiş ücreti ve 60 dakikalık bir pencere kullanır. Üstel eğriyle ücret 15. dakikada zaten başlangıç seviyesinin çok altındadır ve pencere boyunca ortalama, manşetteki yüzde 50’den çok daha düşüktür. Doğrusala geçin; erken ücret daha uzun süre cezalandırıcı kalır. Gerçek havuzlar düzgün bir çizgi yerine ayrık periyotlarla yapılandırılır ve her lansman kendi rakamlarını seçer; bu yüzden aracı bir fiyat teklifi değil, sezgi geliştirme aracı olarak görün.
04 · ToplamaYalnızca kote token ücretleri ve bileşik getiri
Ücretlerin nereye düştüğü, ne kadar büyük olduğu kadar önemlidir. DAMM v2 üç ücret toplama modunu destekler:
- BothToken: ücretler, klasik bir AMM’de olduğu gibi hangi token ile ödendiyse o token cinsinden birikir.
- OnlyB: tüm ücretler B token’ı, genellikle SOL veya USDC gibi kote varlık cinsinden toplanır. Lansman ve memecoin havuzlarının çoğu bu modu kullanır.
- Compounding:
compounding_fee_bpsdeğerinin (0 ile 10.000 arası) LP ücretinin ne kadarının rezervlere yeniden yatırılacağını belirlediği tam aralıklı sabit çarpım modu. Geri kalanı B token’ı cinsinden talep edilebilir kalır; 0 değeri LP ücretinin tamamını talep edilebilir bırakır.
Yalnızca kote token ile toplama sessiz ama önemli bir özelliktir. Yeni bir token’daki bir LP veya lansman ekibi o token ile ödeme almak istemez, çünkü yarın değerinin küçük bir kısmına düşebilir. SOL veya USDC ile ödeme almak, işlem aktivitesini token’ın değerini korumasına bağlı olmayan sağlam bir gelire dönüştürür. Projelerin likiditelerini kalıcı olarak kilitleyip yine de kendilerini işlem ücretlerinden finanse edebilmelerinin nedeni de budur.
DAMM v2 ayrıca isteğe bağlı yoğunlaştırılmış bir mod destekler: havuz oluşturucu sabit bir minimum ve maksimum karekök fiyatı belirler ve likidite yalnızca bu bant içinde aktiftir. Bu, sermaye verimliliğini artırır; ancak fiyatı sınırın ötesine itecek exact-in swap’lar, kısmi dolum yolu kullanılmadıkça başarısız olur. Meteora’nın kendi MET token’ı, 0,50 $ ile 7,50 $ arasını kapsayan tek taraflı bir DAMM v2 havuzuyla ve yüksek başlayıp azalan bir ücret planlayıcıyla piyasaya çıktı; bu, yoğunlaştırılmış lansman aralığının açık bir örneğidir.
05 · SahiplikPozisyon NFT’leri ve kalıcı kilitler
Her DAMM v2 pozisyonu bir Token-2022 NFT’sidir. NFT’yi tutmak pozisyonu kontrol etmek demektir; NFT’yi transfer etmek likiditeyi de onunla birlikte transfer eder. Pozisyonlar ayrıca bölünebilir; bu da sahibinin bir ortak için bir dilim ayırmasına veya geri kalanına dokunmadan pozisyonun bir kısmını satmasına olanak tanır.
| Kilitsiz | Her an çekilebilir |
|---|---|
| Vesting | Bir takvime göre kademeli açılır |
| Kalıcı kilitli | Asla çekilemez |
| Kilitli likiditede ücretler | Kazanılmaya ve talep edilmeye devam eder |
| Ödüller | En fazla 2 token, likiditeyle orantılı |
| Token desteği | SPL ve Token-2022 |
Kalıcı kilitler, DeFi’deki en eski lansman dolandırıcılığına verilen cevaptır: ekip likidite ekler, alıcılar akın eder ve ekip likiditeyi çekerek sahipleri kimsenin satamayacağı bir token’la baş başa bırakır. Lansman likiditesi DAMM v2’de kalıcı olarak kilitliyse bu belirli hamle imkânsızdır ve ekip yine de bu likiditeden komisyon kazanabilir. Meteora üzerine kurulu launchpad’ler, alıcılara doğrulanabilir bir güvence vermek için bunu kullanır.
06 · Eski ürünDynamic Vault’lar ve v1 getiri katmanı
DAMM v1’in orijinal vaadi, atıl likiditenin atıl kalmaması gerektiğiydi. Bir v1 havuzunun her tarafı bir Dynamic Vault içindeki pozisyondur: Hermes adlı zincir dışı bir keeper’ın fonları kasa başına en fazla 29 onaylı borç verme stratejisine dağıttığı tek varlıklı bir kasa. LP’ler swap ücretlerinin yanı sıra rezervlerin işlem için gerekmeyen kısmından borç verme getirisi kazanıyordu. Kasa kârı kademeli olarak açılır ve performans ücreti kasa LP token’ı olarak basılır.
v1’i “dinamik” yapan bu bağlantıydı. Bugün Meteora, Dynamic Vault’ları eski ürünleri arasında listeliyor. Dokümanlara göre eski strateji türlerinin çoğu artık “desteklenmiyor” sonucunu döndürüyor ve aktif mevduatlar için şu anda uygulanan tek harici strateji Jupiter Lend. Kasa TVL’si hâlâ anlamlı düzeyde; yani mevcut kullanıcılar ortada kalmış değil, ama yeni likidite tasarımı başka bir yöne ilerledi.
DAMM v2 kasa getirisini bilinçli olarak bırakır. Rezervlerin tamamını havuzun içinde tutmak muhasebeyi basitleştirir ve bir borç verme protokolü riski katmanını ortadan kaldırır; yeni ücret araçları ise LP’lere kazanmak için başka yollar sunar. DLMM de hiçbir zaman Dynamic Vault’lara bağlı olmadı.
07 · KararNe zaman DAMM v2, ne zaman DLMM?
İkisi de Meteora’nın çekirdek ürünleridir ve birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır. Basit bir karar çerçevesi:
DAMM v2’yi seçin, eğer
- Pasif, tam aralıklı bir pozisyon istiyorsanız
- Bir token çıkarıyor ve kilitli likiditeye ihtiyaç duyuyorsanız
- Ücretlerin SOL veya USDC ile ödenmesini istiyorsanız
- Anti-sniper ücret planlarına ihtiyacınız varsa
- Transfer edilebilir bir NFT pozisyon istiyorsanız
DLMM’yi seçin, eğer
- Sermayeyi fiyat çevresinde yoğunlaştırmak istiyorsanız
- Spot, Curve veya Bid-Ask şekilleri istiyorsanız
- Tek taraflı, emir benzeri aralıklar istiyorsanız
- Volatiliteyle yükselen ücretler istiyorsanız
- İzleyip yeniden dengeleyebiliyorsanız
Bir LP için dürüst karşılaştırma, emek ile verimlilik arasındadır. Tam aralıklı bir DAMM v2 pozisyonu ders kitabındaki geçici kayıp eğrisini izler ve neredeyse hiç bakım gerektirmez. Bir DLMM pozisyonu fiyat aralıkta kaldığı sürece dolar başına çok daha fazla kazanabilir, ama fiyat çıktığında atıl da kalabilir. Pek çok deneyimli LP ikisini birden tutar: uzun süre sahip olmak istediği çiftlerde bir DAMM v2 çekirdeği ve fiyat hakkında görüşü olduğu yerlerde DLMM aralıkları.
Hangisini seçerseniz seçin, olağan uyarılar geçerlidir. DAMM v2 OtterSec, Offside Labs ve Zenith tarafından denetlenmiştir ve programları Meteora tarafından güncellenebilir. Denetimler akıllı sözleşme riskini azaltır ama ortadan kaldıramaz; hiçbir ücret modu da sizi değerini kaybeden bir token’dan korumaz.
Bu sayfadaki bilgiler eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir. Bir likidite havuzuna fon yatırmadan önce havuzun yapılandırmasını, ücretini ve token’ın kendisini mutlaka kendiniz kontrol edin.
